Przyroda Ziemi Człuchowskiej

Lasy i jeziora
Obszar ziemi człuchowskiej należy do zachodniopomorskiej krainy lasów mieszanych i sosnowych. Stanowią one ważne bogactwo powiatu człuchowskiego (zajmują ponad 50% powierzchni w gminach Czarne i Przechlewo oraz ponad 65% w gminach Rzeczenica i Koczała). Dominują suche bory sosnowe. Sosnowy bór świeży tworzy enklawy m.in. na wzgórzach moreny olszanowsko-gwieździńskiej. Jednogatunkowe lasy sosnowe zajmują powierzchnię sandru. W strukturze drzewostanu znaczny areał zajmuje bór chrobotkowy. Posiada on podszycie bardzo ubogie, reprezentowane przez jałowiec, brzozy i jarzębinę. Duże obszary porasta bór wrzosowy, w którym drzewostan stanowi sosna pospolita z domieszką brzozy. Największym zwartym kompleksem leśnym są Bory Człuchowskie, ciągnące się szerokim pasem od Szczecinka po Człuchów. Dalej na wschodzie łączą się z Borami Tucholskimi. Z ciekawych roślin należy wymienić grupę gatunków atlantyckich związanych z klimatem morskim (żarnowiec miotlasty, wiciokrzew) oraz zbiorowisko roślin północnych (bagno zwyczajne, modrzewnica zwyczajna, żurawina błotna, arcydzięgiel nadbrzeżny). Poza tym w lasach człuchowskich spotyka się ukwap dwupienny, mącznicę lekarską, szczotlichę siwą, jastrzębowiec kosmaczek, macierzankę piaskową, sasankę. W podszyciu występuje skąpo jałowiec, jarzębina, wierzba. Fauna posiada niewielu reprezentantów.  Do ssaków najczęściej spotykanych należą: zające, sarny, jelenie, dziki, lisy. W niewielkich ilościach spotyka się też kuny, tchórze, borsuki, wydry, szczury piżmowe, króliki, jeże, wiewiórki, myszy leśne.  Z ptaków występują: zięby, czyżyki, trznadle, myszołowy, pustułki, świergotki drzewne, skowronki borowe, sikory, dzięcioły, świstunki. Występują dość liczne gatunki owadów. Żyją tu mrówki i owady drapieżne lub pasożytujące na szkodnikach sosny: gąsieniczki. W ściółce, szczególnie w sąsiedztwie zbiorowisk drzew liściastych żyje bogaty świat zwierząt bezkręgowych: owady, pajęczaki, rozmaite gatunki ślimaków. Na łąkach i torfach bytują owady, chrząszcze, motyle, ważki. Różnorodny jest świat ptactwa wodnego. Żyje tutaj wiele gatunków dzikich kaczek, gęsi, cyranek, cyraneczek. Występują łabędzie, perkozy, łyski, kormorany, głuszce, bociany, żurawie. Lasy oraz tereny przyjeziorne i przyrzeczne są siedliskiem dla licznych gatunków zwierząt. W turzycowiskach położonych w dorzeczu Brdy i jej dopływach mają swoje lęgowiska m.in. bekasy, derkacze. W lasach na krawędzi jezior spotyka się orła bielika, kanię rdzawą i dzięcioła czarnego. Florę wodną reprezentuje w jeziorach lobeliowych – lobelia jeziorna, poryblin jeziorny, brzeżyca jednokwiatowa.
Obszary chronionego krajobrazu stanowią 10% powierzchni powiatu. Ciekawymi miejscami do organizowania wycieczek krajoznawczych są rezerwaty przyrody. Na terenie powiatu jest ich dwanaście, co plasuje powiat na drugim miejscu w województwie. Wśród nich są rezerwaty leśne, faunistyczne, florystyczne, wodne i torfowiskowe. Przebywanie w rezerwatach przyrody daje możliwość zapoznania się z roślinnością  pomorską wyeksponowaną w tych obiektach.  Walory środowiska przyrodniczego to przede wszystkim duże obszary leśne o pięknym drzewostanie i bogatym runie, bogate w grzyby, jagody i zwierzynę łowną. Ważnym elementem krajobrazu są jeziora. Jest ich kilkadziesiąt. Jeziora posiadają urozmaiconą linie brzegową, liczne zatoki i wyspy oraz dogodne miejsca do kąpieli i biwakowania. Znajduje się tu duża ilość ptactwa i zwierzyny płowej, w tym gatunków rzadko spotykanych, chronionych prawnie. Ciekawostką wartą zobaczenia są głazy narzutowe, będące pozostałością po zlodowaceniu kilka tysięcy lat temu: w Biernatce gmina Czarne, w Grodzisku gmina Rzeczenica (o obwodzie 14 m i wysokości ok. 2 m), w Olszanowie gmina Rzeczenica (o obwodzie 21m i wysokości 1,8 m jego objętość szacuje się na ok. 81 m sześc.). Powiat człuchowski ma warunki przyrodnicze sprzyjające rozwojowi turystyki. Na terenie powiatu dzięki dobrze rozwiniętej bazie noclegowej i żywieniowej może rozwijać się turystyka się pobytowa, wędrówki piesze, motorowe oraz turystyka specjalna, związana ze sportami wodnymi i wędkarstwem. Rolnictwo, gospodarka leśna oraz nieuciążliwy przemysł - zapewniają ciszę, spokój, korzystne warunki wypoczynku, czystą wodę i czyste powietrze. W samym Człuchowie są trzy jeziora: Rychnowskie, Urzędowe i Łazienkowskie. Jeziora posiadają dogodne miejsca do biwakowania i kąpieli. Linia brzegowa jezior jest urozmaicona, występuje wiele półwyspów, zatok i wysp.  Wzniesienia morenowe w okolicach Nieżywięcia osiągają około  200 m. n.p.m. uatrakcyjniają krajobraz. Ciekawa historia regionu, osiągnięcia gospodarcze i kulturalne powodują, że powiat jest chętnie odwiedzany przez turystów z Środkowej Polski. Z zabytków architektury najciekawszy w Człuchowie jest niewątpliwie fragment zamku krzyżackiego z zachowaną czternastowieczną wieżą i murami oraz siedemnastowieczny kościół. Siedemnasto i osiemnastowieczne zabytkowe kościoły można obejrzeć w Gwieździnie, Przechlewie, Czarnem oraz Debrznie. Obecnie obserwuje coraz większe zainteresowanie spędzaniem urlopów na wsi, w gospodarstwach agroturystycznych. W powiecie człuchowskim takich gospodarstw jest kilkanaście, funkcjonują z dużym powodzeniem od kilku lat m.in. w Polnicy, Rychnowach, Barkowie, Przechlewie, Koczale, Czarnoszycach, Sępolnie Człuchowskim, Wierzchowie Człuchowskim. Poza wędkowaniem, spędzaniem czasu w lesie, turyści mogą jeździć konno, korzystać ze sprzętu pływającego - rowerów wodnych, kajaków. Warunki klimatyczne regionu sprzyjają odpoczynkowi w okresie letnim. Wiosna jest tu wczesna, lata ciepłe, opady około 550 mm w ciągu roku. Sezon turystyczny nie należy do najdłuższych i trwa około 90 dni, z największym nasileniem w lipcu i sierpniu. Ziemię człuchowską można poznawać rowerem. W powiecie wytyczonych zostało 16 tras o łącznej długości 470 km, pozwalających zwiedzić najważniejsze atrakcje przyrody powiatu. Większość tras prowadzi z daleka od szos co pozwala w pełni rozkoszować się ciszą, otaczającą przyrodą, świeżym powietrzem.

 
   

© Copyright by Krzysztof Lichucki 2003